Lectuurtip: Wij

10 05 2009

Momenteel zijn er toevallig twee nieuwe Vlaamse romans met dezelfde titel. De Wij van Elvis Peeters – ‘een expliciete roman’ – zal voor later zijn, ik heb eerst de Wij van Jeroen Olyslaeghers verslonden.

Hoewel ik al meer dan 20 jaar een boekenwurm ben, bereikt échte literatuur mij eigenlijk niet zo vaak. Ik geniet weliswaar van bekroonde auteurs als Paul Auster, Roddy Doyle, Boudewijn Büch, Erwin Mortier, Jonathan Coe, Jan Van Loy, Amélie Nothomb, Ronald Giphart, Tommy Wieringa, Renate Dorrestein, Annie Proulx, Jon Irving en Peter Terrin, om er maar enkele te noemen. Ik las al wat van Houellebecq en Murakami. Maar ik zou mezelf toch nooit een literaire lezer noemen. Tom Lanoye ligt me niet, ik haak af bij Arnon Grunberg, verslik me in Peter Verhelst en heb nog nooit iets van Hugo Claus of Louis Paul Boon gelezen. Over de wereldklassiekers kan ik nog korter zijn: op mijn leeslijstjes staan geen Marquez of Reve, geen Dante, Orwell of Camus, geen Kafka of Henry James. En dan heb ik het dus nu alleen over die waarvan de namen me zomaar te binnen schieten.

olyslaeghers-largeMet Wij heb ik echter wel het gevoel nieuwe gronden te betreden, wat de kenmerken van echte literatuur dan ook mogen zijn. Deze roman, die zich afspeelt in de jaren ’70 in een milieu van Vlaamsgezinde kleine burgers, vond ik verrassend leesbaar en had niets van het hermetische of hoogdravende dat ik soms met ‘literatuur’ associeer (‘moeilijke boeken’, zeg maar). Moet ik van een evolutie spreken in mijn leesgedrag? Alleszins kostte het me nauwelijks moeite dit boek op 2 dagen uit te lezen en ieder woord er van op te slurpen.

In recensies en interviews met de auteur komt de politieke laag van Wij nadrukkelijk aan bod. De titel geeft ook het uitsluitende weer dat een ‘wij’-gevoel met zich meebrengt en verwijst dus beslist naar Vlaams nationalisme. Alleen moet ik vaststellen dat dat toch enigszins aan mij voorbij gaat en ik dit verhaal veeleer op een ander niveau opslorp. Taalkundig, omdat het zo heerlijk geschreven is, en filmisch – er zijn veel personages en de locatie is sfeervol. Maar het is vooral het dramatische dat me aantrekt: de personages van Wij kampen met allerlei niet eens zo vergezochte demonen en het is afwachten wat dat doet met hen en de onderlinge relaties. Dat heeft me altijd al het meest aangesproken,ook ik in films en series, en daar zat voor mij dan ook de kracht van Wij: de falende mens, het doorprikken van het illusionaire geluk.

Dat Olyslaeghers in sommige alinea’s toch een wat abstracte/poëtische toer opgaat – alleszins in mijn interpretatie – maar dat dat mij geen moment deed aarzelen verder te lezen, gaf me een zekere voldoening die volgens mij het rijper worden van mijn leesgewoontes illustreert. Vandaar dat ik twee fragmenten uit het verhaal toevoeg. Inhoudelijk niet zo veelzeggend, maar vooral een mooi voorbeeld van wat ik (voorheen of misschien nu nog) zou typeren als een net iets minder toegankelijke stijl:

Georges’ beste vriend spreekt hem toe: ‘Jij bent toch de nar, de luis in de pels? (…) Geen nar handelt uit wraak. De gekroonde wordt geplaagd uit liefde. Jij bent geen heraut van de waarheid, jij bent niet dat jongetje dat roept dat de keizer geen kleren aanheeft. Het liefst ben je gif wanneer je tekent, traagwerkend maar bijtend gif. En hoe ongewenst kwetsbaar stel jij je daarbij op? Elk geoefend oog kijkt voorbij wat jij getekend hebt, en ziet jouw inktzwarte ziel vol rancune’.

Georges kijkt terug op het begin van een gezinsleven: ‘Bij de komst van onze tweede liep het mis. De eenheid was weg, de drukte nam toe, onoverzichtelijk maanden en daarna jaren strekten zich uit. Zij geen Maria, ik geen Jozef meer. Steeds twee kinderen, steeds een keuze (…). Onrust golft naar binnen via die twee vragende blikken die je dagelijks onder ogen moet komen, die nooit meer weggaat. Is het mogelijk dat je één van de twee al bij voorbaat opgeeft?’

Niet dat de personages in Wij elkaar continu in dit soort theatrale teksten toespreken, hoor. De zich in alcohol en jaloezie wentelende protagonisten hebben het ook gewoon over dagelijkse dingen en dat maakt het verhaal van begin tot eind ook uitermate realistisch. Er zit vaart in de plot en kleur in de karakters. Maar Olyslaeghers maakt zo’n mooie omwegjes die, hoewel ze de lezer wat meer moeite kosten dan pakweg een boek van Jan Van Loy, tot nadenken aanzetten en zelfs inzichten bieden in de personages maar ook in de mens in het algemeen.

Wij is ondanks al deze lof niet zozeer het beste boek dat ik ooit of zelfs maar de laatste tijd gelezen heb. Op emotioneel vlak blijf je als lezer immers wat in de kou staan – hoe warm de locaties, hoe killer de personages, zo lijkt het wel, – maar dat is dan een zeer subjectief argument natuurlijk. De grimmigheid van het verhaal bepaalt immers net mee de kracht die het boek uitstraalt.  Het is dus geen gezellige roman, maar wel een klein meesterwerkje.

 

Beluister hier een interview met Olyslaeghers en lees hier een mooie recensie.


Acties

Information

4 responses

13 05 2009
singajo

Ben zelf zo benieuwd naar dit boek – het wordt hier over enkele weken geleverd en kijk er hard naar uit!
Heb onlangs trouwens Tirza van Grunberg gelezen, moet je ook doen!!! Echt! Fenomenaal! Ik zeg het niet graag want vind hem een spetterende eikel – maar zelden was ik zo onder de indruk van een boek.
En ook de nieuwe Wieringa zit er aan te komen. benieuwd, benieuwd…

14 05 2009
MELANCHOLIA

Hoopte net dat je de andere “Wij” had gelezen, niet dus. Geeft niet. Ik ben voorlopig nog wel zoet met “Calvados” van Elvis Peeters. Overigens waardeer ik je eerlijkheid als je zegt dat je geen ‘literaire lezer’ bent, ondanks meer dan 20 jaar boekenwurmschap.

15 05 2009
Aïda
4 08 2009
singajo

Sven, Wij is hier pas en onverwacht dan toch aangekomen – uitgevreten heb ik dat boek – ben het overwegend eens met je lovende bespreking. Alleen: voor mij wel een van de top-boeken die ik recent gelezen heb. Wat een schrijverstalent!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s




%d bloggers liken dit: